Adı:
K vitamini
Elmi adı:
Phylloquinone
İnsan orqanizmində rolu
- K vitamini yaşa bağlı sindromlara qarşı fəaliyyət göstərən bir neçə zülalın aktivləşdirilməsində mühüm rol oynayır.
- K vitamini osteokalsin (sümükdə kalsiumun daşınması və sabitləşməsinə qadir olan zülal) karboksilətə, matriks Gla zülalını (damar kalsifikasiyası və ürək-damar hadisələrinin inhibitoru) aktivləşdirə və Gas6 zülalını (beyin fiziologiyasında, idrak qabiliyyətinin azalması və neyrodegenerativ xəstəlikdə iştirak edir) karboksilatlaya bilər.
- K vitamini insulinə həssaslığı artıraraq diabet riskini azaldır. O, həmçinin antiproliferativ, proapoptotik, autofagik təsir göstərir və xərçəng riskinin azalmasına gətirib çıxarır.
- Qanın düzgün şəkildə laxtalanmasına kömək edir, sümük sağlamlığında mühüm rol oynayır. Vitamin K qan laxtalanma zülallarının sintezində rolu ilə tanınır.K vitamini qan laxtalanması və sağlam sümüklər üçün vacibdir. Onu yarpaqlı göyərtilərdə, bitki yağlarında və brokkolində tapmaq olar.
- K vitamini qan laxtalanmasında, yaraların sağalmasında və sümük sağlamlığında mühüm rol oynayan vacib bir qidadır. Sistemində kifayət qədər K vitamini olmayan insanlar qanaxma və sümük qırıqlarının artması riski altındadır.
- Bədən az miqdarda K vitamini istehsal edə bilsə də, onu digər mənbələrdən də əldə etmək vacibdir.
K vitamininin faydaları nələrdir
K vitamini qan laxtalanmasını dəstəkləmək üçün vacibdir. Sümük və ürək sağlamlığında da mühüm rol oynayır. K vitamini çatışmazlığı olan insanlar osteoporoz və ürək xəstəliklərinin inkişaf riski yüksəkdir. Statistikaya görə, insanların 8-31% arasında K vitamini çatışmazlığı var.
K vitamininin üç forması var:
• Vitamin K1 və ya phylloquinone - K1-in təbii versiyası və fitonadion, K1-in sintetik növü
• Vitamin K2 və ya menaquinone
• Vitamin K3 və ya menafton (menadion)
Çatışmazlığının yaratdığı problemlər
K vitamini çatışmazlığı diş ətindən və ya burundan sızma kimi başlaya bilən həddindən artıq qanaxmaya səbəb ola bilər.
K vitamini çatışmazlığına səbəb ola biləcək digər amillər:
- Öd kisəsi və öd xəstəliyi, kistik fibroz, çölyak xəstəliyi və crohn xəstəliyi kimi bədənin K vitamini udulmasına mane ola biləcək sağlamlıq problemləri
- Qaraciyər xəstəliyi
- Bəzi qan durulaşdıran dərmanların qəbulu
- Uzun müddətli hemodializ
- Ciddi yanıqlar
K vitamininin günlük qəbul norması (mikroqram – mkq):
Günlük qəbul normaları
| Körpələr və uşaqlar | Qadınlar | Kişilər |
| 6 aylıq: 2 mkq | 19 yaş və yuxarı 90 mkq | 19 yaş və yuxarı 120 mkq |
| 7-12 ay 2,5 mkq | 14-18 yaşarası hamilə və ya süd verən qadınlar: 75 mkq | |
| 1-3 yaş 30 mkq | 19 yaşdan yuxarı hamilə və süd verən qadınlar: 90 mkq | |
| 4-8 yaş 55 mkq | ||
| 9-13 yaş 60 mkq |
Hansı qidaların tərkibində K vitamini var?
Xüsusilə, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər K vitamininin ən yaxşı mənbəyidir.
• yarpaqlı göyərtilər (İspanaq, brokoli, kələm, kahı, noxud, yaşıl lobya kimi tərəvəzlər)
• Brüssel kələmi
• Brokoli
• gül kələm
• bitki yağları
• qaragilə
• əncir
• yumurta
• Soya və Meksika paxlası
• Pomidor
• Şalgam
• Yaşıl çay
• qulançar
• Buğda və yulaf kimi taxıllar
• Süd və süd məhsulları
• Qırmızı və ağ ət və qaraciyər və böyrək kimi sakatat növləri
• fermentləşdirilmiş məhsullar
• Meyvələr və yağlı toxumlar
İstinadlar:
- https://www.mountsinai.org/health-library/supplement/vitamin-k#:~:text=It%20is%20best%20known%20for,have%20a%20vitamin%20K%20deficiency.
- https://www.healthline.com/health/vitamin-k#food-sources
- https://www.florence.com.tr/k-vitamini
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8067486/
