C vitamini

Adı:

C vitamini

Elmi adı:

Ascorbic Acid

İnsan orqanizmində rolu

Vitaminlər içərisində xüsusi əhəmiyyətə malik olan C vitaminidir(askorbin turşusu). Ümumilikdə bu vitamin orqanizmdə gedən 300-dən artıq bioloji prosesdə iştirak edir. Fol turşusu və dəmir mikroelementinin mübadiləsində iştirak edir,kalsium və dəmir kimi vacib mikroelementlərin mənimsənilməsinə kömək edir,immun hüceyrələrin əmələ gəlməsini situmullaşdırır. İmmun sistemini gücləndirdiyi üçün bir çox xəstəliklərə, xüsusilə xərçəngə qarşı müdafiə rolunu oynayır.

Çatışmazlığının yaratdığı problemlər

C vitamini çatışmadıqda əsəb sistemi pozulur,yuxusuzluq və həddən artıq hissiyyat, skorbut xəstəliyi yaranır. Skorbut xəstəliyi C vitamininin çatışmazlığından irəli gəlir və bu xəstəlik zamanı diş ətlərində iltihab və qanama müşahidə olunur.Əzələlərdə ağrılar,ümumi zəiflik,saçların tökülməsi,dəridə quruluq,ürək nahiyəsində ağrılar,mədə və bağırsaqların fəaliyyətində pozulmalar meydana gəlir.Gec sağalan yaralar C vitamini əksikliyindən irəli gəlir. C vitamini çatışmazlığı varsa, dəri özünü yeniləyə bilməz və göyərmələr əmələ gələr.

C vitamini çatışmazlığı riski altında olan qruplar

Siqaret çəkənlər və passiv siqaret çəkənlər
Tədqiqatlar ardıcıl olaraq göstərir ki, siqaret çəkənlərin plazma, leykosit və vitamin C səviyyələri siqaret çəkməyənlərə nisbətən daha azdır, bunun səbəbi oksidləşdirici stressin artmasıdır . Bu səbəbdən, siqaret çəkənlərin çəkməyənlərə nisbətən gündə 35 mq daha çox C vitamini ehtiyacı olduğu qənaətinə gəldi . İkinci əl tüstüsünə məruz qalma C vitamini səviyyəsini də azaldır. Baxmayaraq ki, BMQT siqaret çəkməyən və müntəzəm olaraq ikinci tüstüyə məruz qalan insanlar üçün xüsusi vitamin C tələbi müəyyən edə bilməsə də, bu şəxslər C vitamini üçün RDA tələblərinə cavab verməlidirlər .
Qaynadılmış südlə qidalanan körpələr
İnkişaf etmiş ölkələrdə körpələrin çoxu ana südü və yaxud süni qidalarla qidalanır, hər ikisi də lazımi miqdarda C vitamini verir . Bir çox səbəbə görə körpələrə buxarlanmış və ya qaynadılmış inək südü ilə qidalandırmaq tövsiyə edilmir. Bu təcrübə C vitamini çatışmazlığına səbəb ola bilər, çünki inək südündə təbii olaraq çox az C vitamini var və istilik C vitaminini məhv edə bilər .
Məhdud qida çeşidi olan şəxslər
Meyvə və tərəvəzlər C vitamininin ən yaxşı qaynağı olsa da, bir çox digər qidalarda bu qida az miqdarda olur. Beləliklə, müxtəlif pəhriz vasitəsilə insanların çoxu C vitamini RDA-ya cavab verməli və ya ən azı sinqa xəstəliyinin qarşısını almaq üçün kifayət qədər vitamin əldə etməlidir. Yemək çeşidi məhdud olan insanlar, o cümlədən öz yeməklərini hazırlayan bəzi yaşlı, imkansız şəxslər; alkoqol və ya narkotik maddələrdən sui-istifadə edən insanlar; yemək həvəskarları; psixi xəstəliyi olan insanlar; və bəzən uşaqlar kifayət qədər C vitamini almaya bilər .
Malabsorbsiya və müəyyən xroniki xəstəlikləri olan insanlar
Bəzi tibbi şərtlər C vitamininin udulmasını azalda və yaxud orqanizmə lazım olan miqdarı artıra bilər. Şiddətli bağırsaq malabsorbsiyası və ya kaxeksiyası olan insanlar və bəzi xərçəng xəstələri C vitamini çatışmazlığı riski altında ola bilər . Xroniki hemodializdə son mərhələdə böyrək çatışmazlığı olan xəstələrdə aşağı C vitamini konsentrasiyası da baş verə bilər.

Günlük qəbul normaları

Nutrientlərlə zəngin olduğu qidalar

İstinadlar

1. Weinstein M, Babyn P, Zlotkin S. Gündə bir portağal həkimi uzaqlaşdırır: 2000-ci ildə sinqa. Pediatriya 2001;108:E55. [ PubMed abstrakt ]
2. Wang AH, Still C. Köhnə dünya müasirlə görüşür: sinqa xəstəliyinə dair hesabat. Nutr Clin Pract 2007;22:445-8. [ PubMed abstrakt ]
3. Tibb İnstitutu. Qida və Qidalanma Şurası. Vitamin C, Vitamin E, Selenium və Karotenoidlər üçün Pəhriz İstinad Qəbulları  . Vaşinqton, DC: Milli Akademiya Mətbuatı, 2000.